سامانه گلستان؛ هزارتوی آزار دانشجویان

داستان هزارتو برگرفته از اسطوره های یونان باستان است. در داستان های اساطیری، صنعتگر ماهری به نام «دیدالوس» به درخواست پادشاه کرت هزارتویی ساخت تا «مینوتائور»، هیولایی نیمه انسان و نیمه انسان را به دام بیندازد.

حالا تصور کنید صبح روز زمان انتخاب واحدتان است، ناگهان خود را در پیچ و خم می‌بینید که شما را به دردناک‌ترین شکل ممکن به مکانی در تاریخ می‌برد که در آن «تجربه کاربر» (UX) در آن نبوده است. هنوز اختراع شده است و سیستم نام مستعار کاربران را شکنجه می دهد. به سامانه گلستان خوش آمدید.

رنج بی پایان یک سیستم

«سامانه جامع دانشگاه گلستان» نام سامانه ای است که در اواخر دهه 70 برای خودکارسازی امور دانشگاه ها طراحی شد. سامانه گلستان محصول شرکت «نورپرداز اصفهان» است و ابتدا در اختیار دانشگاه صنعتی اصفهان قرار گرفت. در حال حاضر ده ها دانشگاه و هزاران دانشجو از این سیستم برای انتخاب واحد، پیگیری مسائل اداری، درخواست اقامتگاه و انجام امور مالی مرتبط با دانشگاه استفاده می کنند.

اولین صحنه ای که در «گلستان» با آن مواجه می شوید ظاهر قدیمی آن است که کاربر را به یاد طراحی ویندوز 98 می اندازد و زمانی که گرافیک کامپیوتری هنوز به بلوغ نرسیده بود. اما این شاید کوچکترین اشکال نظام گلستان باشد.

گلستان اولین شوک را به دانش‌آموزانی که با هوش مصنوعی زندگی می‌کنند وارد می‌کند و از شما می‌خواهد زبان صفحه کلید خود را به انگلیسی برای تایپ فارسی تغییر دهید. توانایی! که یادآور روزهایی است که زبان فارسی در برنامه های کامپیوتری به درستی پشتیبانی نمی شد.

البته سیستم گلستان در سال‌های اخیر با پشتیبانی از مرورگرهایی غیر از اینترنت اکسپلورر دستخوش به‌روزرسانی بزرگی شده است. مرورگر معروف به “مرورگر پیرمرد” حدود 3 سال پیش توسط مایکروسافت کنار گذاشته شد. پیش از این سال ها کاربران این سامانه تنها از طریق اینترنت اکسپلورر می توانستند به سامانه گلستان دسترسی داشته باشند و برای برخی افراد تنها استفاده از این مرورگر همین بوده است.

«هادی» دانشجوی حقوق است و درباره نظام گلستان می گوید نمی توانم باور کنم هنوز چنین نظامی وجود دارد. او می گوید: «اولین باری که از دانشگاه ناامید شدم، زمانی بود که سامانه گلستان را باز کردم. من واقعا نمیفهمم چطور این کار را کردند. “وقتی می خواهید وارد شوید، پنجره جدیدی باز می شود که نمی توانید برگه دیگری را باز کنید.”

رمز عبور را فراموش نکنید

فقط رمز عبور خود را فراموش کنید و بخواهید از قابلیت بازیابی رمز این «سامانه جامع دانشگاهی» استفاده کنید. برای این کار باید فرم دقیقی را پر کنید که حتی ملیت شما را می خواهد و با اعلام ملیت گزینه های جدید شما را شگفت زده می کند. همچنین باید شماره شناسنامه، کد ملی، سال تولد و محل تولد خود را وارد کنید تا سیستم شکی در مورد هویت شما نداشته باشد که البته تضمینی برای اطمینان از امنیت نیست و در عین حال ممکن است سینه شما را لمس کند. البته اخیراً برخی از دانشگاه ها این سامانه را به پنجره ملی خدمات دولت هوشمند متصل کرده اند و در صورت خوش شانسی و عدم قطعی این سامانه می توانید با سهولت بیشتری وارد گلستان شوید.

هادی می‌گوید دانشگاهی که در آن تحصیل می‌کند حدود سه سال پیش جایگزین سیستم قبلی شد تا همه فرآیندها را آنلاین کند، اما کار با این سیستم به قدری خسته‌کننده است که تمام روش‌ها به بازدید حضوری ختم می‌شود.

وی می افزاید: از زمانی که دانشگاه جایگزین سامانه گلستان شد، ویدیوهای زیادی را آموزش کار با این سیستم تهیه کرده است، اما همچنان باید هر بار در پایان آموزش صف بکشیم. همون ترم دو روز قبل از حذف و اضافه شدن سیستم نگذاشت وارد بشم و گفت رمزی که وارد کردم اشتباهه. “وقتی سعی کردم رمز عبور را تنظیم کنم، گفت دانش آموز مورد نظر وجود ندارد.”

تخلفات کل نظام گلستان

اگر تمام این مراحل را با خیال راحت طی کنید و موفق به ورود به سیستم شوید، معنای “پیچ و خم” در فرهنگ لغات ذهن شما تعریف می شود و با بازاری آشفته مواجه می شوید که شتر در باران گم شده است. سامانه گلستان دارای امکانات فراوانی است که بسیاری از نیازهای دانشگاه و دانشجویان را پوشش می دهد، اما به این محدود بود و سهولت دسترسی و پایداری نرم افزار دغدغه اصلی طراحان این سامانه نبود.

محیا که در رشته نرم افزار تحصیل می کند و شغلی مرتبط با این رشته دارد، درباره تجربه کار با سامانه گلستان می گوید: «این سیستم به گونه ای برنامه ریزی شده است که تقریباً با هر چیزی که در دانشگاه و حین کار یاد می گیریم در تضاد است. در حال حاضر ما دانشجویان می توانیم سیستمی بنویسیم که از نظر ظاهر و عملکرد بسیار بهتر از این سیستم باشد اما دانشگاه اصرار دارد از این سیستم استفاده کند.

مشکل بیشتر از نرم افزار ناکارآمد است

دانشگاه ها چندان علاقه ای به جایگزینی این سیستم ندارند. رئیس گروه آموزشی یکی از دانشکده های دانشگاه تهران معتقد است که این مشکلات «کاملاً طبیعی» است. او به همیار وب می گوید: «من با سیستم های مختلفی کار کرده ام. همه آنها کم و بیش یکسان هستند. «وقتی هزار دانش آموز برای انتخاب واحد به طور همزمان وارد سامانه می شوند، مشکلاتی به وجود می آید، اما این سامانه امکانات زیادی نیز دارد و کار آموزش و پرورش را بسیار آسان کرده است.

مهرداد که یکی از روسای گروه فناوری اطلاعات یکی از دانشگاه های دولتی است نظر دیگری دارد. او می گوید: «بسیار وقت ها دانش آموزان برای استفاده از نقاط مختلف گلستان به من مراجعه می کنند. اما من خودم گاهی در سیستم گم می شوم. ناوبری سیستم پیچیده است و دسترسی به امکانات مختلف آن گیج کننده است.

در چنین شرایطی سیستمی که باید برای پاسخگویی به نیازهای دانشگاهیان به ویژه دانشجویان طراحی می‌شد، مشکلات بیشتری را برای کاربران خود ایجاد می‌کند و نگرانی‌های حاشیه‌ای را برای دانش‌آموزان ایجاد می‌کند که بر کیفیت آموزش آنها نیز سایه افکنده است. نگاهی به سیستم های دیگر و چالش های مشابه آنها نشان می دهد که مشکل فراتر از نرم افزارهای ناکارآمد است و این وضعیت بازتابی از نگرش کلی نظام دانشگاهی به فناوری و نوآوری در سطح کلان است. با این حال، سرمایه انسانی ارزشمندی برای توسعه سیستمی مبتنی بر نیازهای واقعی دانشجویان در دانشگاه‌های کشور وجود دارد و بهره‌گیری از این ظرفیت می‌تواند تغییرات قابل‌توجهی در وضعیت آشفته نظام‌های دانشگاهی ایجاد کند.